[ویکی فقه] بَدَخْشان ، سرزمینی کوهستانی در فلات پامیر که بخشی از آن در خاک افغانستان ، و بخشی دیگر استان خودگردان بدخشان تابع جمهوری تاجیکستان است . نام آن در طول تاریخ به صورت بذخشان و بلخشان نیز ضبط شده است .
بدخشان در عین اینکه سرزمینی کوهستانی به شمار می رود، زمینهای قابل کشت نیز دارد و از گذشته های دور، کشاورزی بخش مهمی از اقتصاد این سرزمین را تشکیل می داده است . بخش دیگری از زمینه های اقتصادی بدخشان ، معادن سنگهای قیمتی به خصوص لعل و سنگ لاجورد است که بدخشان در طول تاریخ بدان شهره بوده است . این منطقه در شرق با استان سین کیانگ چین همجوار است و همواره به عنوان محوری ارتباطی میان خراسان و ماوراءالنهر با تبت و چین ، اهمیت داشته است . منطقه بدخشان به گواهی آثار باستانی ِ به دست آمده ، در دوره مفرغ از تمدنی پر رونق برخوردار بوده ، و ظاهراً در دوران باستان ، نقش مهمی در پیوند تمدنهای شرق ایفا کرده است .
تاریخ سیاسی
تاریخ بدخشان در دوره هخامنشی و پس از آن ، به ویژه در آگاهیهای مربوط به تاریخ باختر۱ قابل پی جویی است . برخی چون توماشک برآنند که «استان کوهستانی » که یونانیان از آن یاد کرده اند، ظاهراً بدخشان بوده است در دوره ساسانی ، بدخشان از مراکز تمدن هپتالی ، و به قولی شهر بدخشان تختگاه آنان بود. برخی از محققان چون انوکی بر آن بودند که بدخشان خاستگاه اصلی هپتالیان بوده است
← اهمیت بدخشان برای جهان اسلام
از نظر قوم شناختی ، بخش مهمی از بدخشان را فارسی زبانانی تشکیل می دهند که تاجیک خوانده می شوند. مناطق دور از دسترس بدخشان ، همچنین جایگاه زندگی برخی از اقوام ایرانی با شهرت محلی «غَلچه » به خصوص در پامیر غربی است که زبانهای بومی خود را از گذشته های دور حفظ کرده ، و بدین ترتیب ، موزه ای از زبانهایی ایرانی را در منطقه پامیر شکل داده اند. از جمله اینها باید به سخن گویان زبانهای گروه شُغنان - روشانی شامل شُغنی ، روشانی ، خوفی ، برتنگی ، ارشری و سریکلی ، و زبانهای پراکنده دیگر چون اشکشمی ، یازغلامی ، سنگلیچی ، وخی ، ارموری ، سجنی و منجی اشاره کرد که برخی مشترکاً در دو بخش بدخشان ، و برخی اختصاصاً در بدخشان افغانستان یا استان خودگردان بدخشان رواج دارند (ه د، پامیر، گویشها). به هر تقدیر زبان مشترک میان تمام بدخشانیان زبان فارسی (تاجیکی ) است . بدخشان در طول تاریخ کمتر پذیرای اقوام مهاجر بوده است مسأله روابط بین قومی در بدخشان و نیز ساختارهای سنتی اجتماعی - سیاسی در بدخشان ، در دهه های اخیر، توجه محققان را به خود جلب کرده است .
← مذهب تاجیکان بدخشان
...
